Пра праект

BY Maps — адкрыты даследчы праект пра насельніцтва Беларусі. Ён збірае на адной карце 130 гадоў дэмаграфічнай гісторыі краіны — ад перапісу 1897 года да афіцыйных ацэнак 2026-га — на ўсіх узроўнях: краіна, шэсць абласцей і Мінск, 118 раёнаў, больш за 220 гарадоў і гарадскіх пасёлкаў. Па-над гістарычнымі радамі пабудаваны дзесяць тэматычных даследаванняў і прагноз насельніцтва да 2075 года ў трох сцэнарыях.

Праект мае навукова-публіцыстычны характар. Гэта не акадэмічная праца, якая прайшла рэцэнзаванне ў профільным часопісе, і не дзяржаўная статыстыка. Гэта самастойнае даследаванне, выкананае паводле акадэмічных правілаў сумленнасці: кожная лічба мае крыніцу, кожны разлік — адкрыты код, кожная выснова — задэклараваныя абмежаванні. Там, дзе даныя дазваляюць сцвярджаць, — мы сцвярджаем; там, дзе можна толькі меркаваць, — адкрыта пішам, што гэта гіпотэза.

Чаму дэмаграфія Беларусі

Па-першае, гэта грамадска значная тэма, пра якую шмат гавораць і мала паказваюць. Колькасць насельніцтва, старэнне, ад'езд людзей, лёс малых гарадоў і вёсак — прадмет палітычных спрэчак, у якіх рэдка сустракаюцца лічбы, што можна праверыць. Тым часам даныя існуюць: перапісы, ацэнкі Белстата, міжнародная статыстыка. Іх можна сабраць, узгадніць і паказаць.

Па-другое, дэмаграфія — удзячны матэрыял для даследавання, якое можна праверыць. Насельніцтва змяняецца павольна, інерцыйна, яго лічаць ужо больш за стагоддзе, і розныя незалежныя крыніцы можна параўноўваць паміж сабой. Гэта дазваляе будаваць доўгія рады і правяраць гіпотэзы колькасна.

Па-трэцяе — асабістая прычына. Аўтар праекта — беларус, і будучыня Беларусі яго непакоіць. Але менавіта таму праект свядома пабудаваны так, каб глядзець на гэтую будучыню не праз лозунгі і гатовыя ацэнкі, а праз даныя, карты, гістарычную дынаміку і сцэнарыі з яўнымі перадумовамі.

Што тут можна рабіць

На інтэрактыўнай карце — глядзець, як змяняліся колькасць і шчыльнасць насельніцтва любой тэрыторыі, параўноўваць любы год з любым базавым, аддзяляць раёны ад іх цэнтраў, сачыць за канцэнтрацыяй насельніцтва ў Мінску і абласных цэнтрах. У даследаваннях — чытаць разборы асобных сюжэтаў: ад закону Цыпфа і старэння раёнаў да чарнобыльскага следу і начных агнёў. У прагнозе — параўноўваць тры сцэнарыі будучыні да 2075 года. У раздзеле артэфактаў — спампоўваць даныя, код і разлікі, каб праверыць усё самастойна або перадаць сваёй LLM-сістэме.

Чым праект адрозніваецца

Галоўны прынцып BY Maps: ніводная выснова не павінна патрабаваць даверу на слова. Кожнае даследаванне публікуецца разам з «верыфікавальным пакетам артэфактаў» — архівам, у якім ляжаць зыходныя даныя, код, параметры, кантрольныя сумы і інструкцыі для правяральніка — чалавека або ШІ-агента. Пакеты ўзнаўляюцца байт-у-байт: паўтарыўшы разлік, вы атрымаеце тыя самыя файлы, што апублікаваныя на сайце. Падрабязней — у раздзелах «Метадалогія» і «Даныя і артэфакты».

Праект таксама з'яўляецца эксперыментам пра метад: ён паказвае, што звязка адкрытых крыніц, OSINT-падыходаў, вялікіх моўных мадэляў і агентных сістэм дазваляе аднаму чалавеку — не прафесійнаму дэмографу — правесці змястоўнае даследаванне новай для сябе галіны і зрабіць яго правяральным. Пра гэта — вялікі артыкул аўтара.

BY Maps — першая праца ў задуманым цыкле. Праект развіваецца: у планах — новыя даныя, удакладненне мадэляў, пашырэнне гістарычных радоў і наступныя даследаванні. Заўвагі, крытыка і паўторны аналіз вітаюцца — кантакты ў раздзеле «Пра аўтара».